72 ώρες χωρίς ρεύμα: Γιατί όλος ο κόσμος μάς ζητά να ετοιμάσουμε σακίδιο και τι γίνεται στην Ελλάδα;

Ξυπνάτε και το ρεύμα έχει κοπεί. Το ασανσέρ είναι ακινητοποιημένο, το κινητό δείχνει 12% μπαταρία και το ΑΤΜ της γειτονιάς έχει μαύρη οθόνη. Περνά μία ώρα, μετά τρεις, μετά ένα ολόκληρο εικοσιτετράωρο. Δεν είναι σκηνικό ταινίας καταστροφής. Στις 28 Απριλίου 2025 η Ιβηρική Χερσόνησος βυθίστηκε στο σκοτάδι και σε ορισμένες περιοχές το ρεύμα άργησε να επανέλθει έως και 16 ώρες. Τρένα και μέσα μεταφοράς ακινητοποιήθηκαν, ασανσέρ σταμάτησαν, τηλέφωνα και ίντερνετ διαταράχθηκαν και τα νοσοκομεία πέρασαν σε εφεδρικές γεννήτριες.

Ενάμιση χρόνο μετά, το ερώτημα επιστρέφει με επίσημο ύφος: τι θα κάνατε αν για τρεις μέρες δεν υπήρχαν ρεύμα, νερό, τηλέφωνο και ανοιχτά καταστήματα; Από τις Βρυξέλλες ως το Λονδίνο και το Τόκιο, οι κυβερνήσεις ζητούν από τους πολίτες το λεγόμενο κιτ επιβίωσης 72 ωρών. Το μήνυμα έγινε viral και τροφοδότησε φόβο και θεωρίες συνωμοσίας. Πολλοί Έλληνες αναρωτιούνται αν κάποιοι ξέρουν κάτι που εμείς δεν ξέρουμε. Η απάντηση είναι πιο πεζή από όσο δείχνουν τα social media, αλλά και πιο χρήσιμη.

Πώς ξεκίνησε το «καμπανάκι»

Η αφετηρία δεν είναι του Νοεμβρίου. Στις 26 Μαρτίου 2025, η Κομισιόν παρουσίασε τη Στρατηγική Ετοιμότητας της ΕΕ, μετά από έκθεση του πρώην Φινλανδού προέδρου Σάουλι Νιινίστο. Τότε, για πρώτη φορά, επίσημα τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά παροτρύνθηκαν να διατηρούν εφόδια για 72 ώρες σε περίπτωση φυσικής καταστροφής, κυβερνοεπίθεσης ή γεωπολιτικής κρίσης. Κάποιες χώρες είχαν προηγηθεί. Η Σουηδία κυκλοφόρησε τον Νοέμβριο του 2024 τον οδηγό «Σε περίπτωση κρίσης ή πολέμου» και η Τσεχία τρέχει καμπάνια με τίτλο «72 h». Η Ολλανδία αναβάθμισε την παλαιότερη σύσταση για κιτ 48 ωρών σε 72 ώρες.

Το φθινόπωρο του 2026, τα γεγονότα πύκνωσαν. Στις 22 Οκτωβρίου, η βρετανική κυβέρνηση ξεκίνησε την καμπάνια «Be Ready», πρώτο στάδιο τριετούς εκστρατείας ενημέρωσης. Στις 3 Νοεμβρίου, η Κομισιόν παρουσίασε νέες κατευθυντήριες γραμμές για την ετοιμότητα του πληθυσμού. Τις παρουσίασε η επίτροπος Χάτζα Λαμπίμπ στο Ευρωπαϊκό Φόρουμ Πολιτικής Προστασίας, μπροστά σε 1.900 συμμετέχοντες από 80 χώρες. Ένα ανάλαφρο βίντεο όπου η ίδια έδειχνε το περιεχόμενο της δικής της τσάντας έγινε αντικείμενο συζήτησης, με μικτές αντιδράσεις λόγω του ανεπίσημου ύφους.

Τι ζητά ακριβώς η Κομισιόν

Οι κατευθυντήριες γραμμές αφορούν τέσσερις προτεραιότητες: αυτονομία των νοικοκυριών για 72 ώρες, εκπαίδευση ετοιμότητας στα σχολεία, μέριμνα για άτομα με αναπηρία και καλύτερη ανταλλαγή αξιόπιστης πληροφόρησης μεταξύ αρχών και πολιτών. Το κείμενο φέρει τον τίτλο «Guidelines on Population Preparedness under the EU Preparedness Union Strategy» και τον αριθμό C(2026) 8250 final.

Δεν πρόκειται για οδηγία με νομική ισχύ. Είναι μη δεσμευτικές κατευθυντήριες γραμμές προς τις εθνικές αρχές πολιτικής προστασίας, που τις προσαρμόζουν στις δικές τους συνθήκες. Δεν ορίζονται ποσότητες, ούτε για το νερό, γιατί οι 72 ώρες θεωρούνται ελάχιστο και όχι δέσμευση ότι η βοήθεια θα φτάσει την τέταρτη μέρα. Ως παράδειγμα, η υπηρεσία πολιτικής προστασίας της Κομισιόν ανέβασε στις 12 Οκτωβρίου το κιτ που συστήνεται στην Ολλανδία. Περιλαμβάνει τρία λίτρα νερό ανά άτομο ημερησίως, μη φθαρτά τρόφιμα, ραδιόφωνο μπαταρίας, φακούς, φαρμακείο πρώτων βοηθειών, κουβέρτες, σφυρίχτρα, μετρητά (70 ευρώ ανά ενήλικα και 30 ανά παιδί) και αντίγραφα εγγράφων.

Οι κίνδυνοι που αναφέρονται είναι ευρείς. Περιλαμβάνουν φυσικές καταστροφές, βιομηχανικά ατυχήματα, τεχνολογικές βλάβες, πανδημίες, κυβερνοεπιθέσεις, εκστρατείες παραπληροφόρησης, δολιοφθορά σε κρίσιμες υποδομές και ένοπλες συγκρούσεις. Το μπλακ άουτ είναι το πιο χαρακτηριστικό σενάριο, όχι το μοναδικό.

Γιατί 72 ώρες και όχι 48 ή 120

Ο αριθμός δεν είναι τυχαίος. Τις πρώτες ώρες μιας κρίσης οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης δίνουν προτεραιότητα σε διασώσεις και στη λειτουργία των νοσοκομείων. Σύμφωνα με τους ειδικούς, τόσος χρόνος χρειάζεται ώστε οι μηχανισμοί πολιτικής προστασίας να αποκαταστήσουν την επαφή με τα νοικοκυριά και να προσφέρουν πλήρη βοήθεια. Γι’ αυτό, η Γερμανία συστήνει αποθέματα έως και 10 ημερών, ενώ η Νορβηγία προμήθειες μίας εβδομάδας.

Τι λένε οι κυβερνήσεις

Σύμφωνα με διεθνή δημοσιεύματα, 33 χώρες έχουν εκδώσει παρόμοιες συστάσεις, με διαφορετικές διάρκειες. Η Γαλλία και η Βρετανία συστήνουν τρεις ημέρες. Η βρετανική καμπάνια, που στηρίζεται από περισσότερους από 500 οργανισμούς, στοχεύει σε προσωρινές διακοπές ρεύματος, νερού, τηλεφωνίας και ίντερνετ. Στην Ολλανδία, η εκστρατεία «Think Ahead» ξεκίνησε την 1η Νοεμβρίου και προειδοποιεί ότι οι περισσότεροι άνθρωποι θα πρέπει να βασιστούν στον εαυτό τους τις πρώτες 72 ώρες.

Η εικόνα δεν είναι ομοιόμορφη. Στην Ιρλανδία, το φυλλάδιο «Be Emergency Ready», που στάλθηκε σε περίπου 2,2 εκατ. νοικοκυριά, δεν περιέχει καμία αναφορά στις 72 ώρες. Στις ΗΠΑ, η FEMA ενημέρωσε τις οδηγίες της τον Ιούλιο του 2026 και οι αμερικανικές αρχές προτείνουν εφόδια για τουλάχιστον τρεις ημέρες. Ο Καναδάς υπενθύμισε ότι η σύσταση για 72 ώρες δεν είναι νέα και δεν σηματοδοτεί νέα έκτακτη εντολή ή άμεση εθνική απειλή. Και η Ιαπωνία απηύθυνε στις 2 Νοεμβρίου νέο κάλεσμα προετοιμασίας από τη νεοσύστατη Υπηρεσία Διαχείρισης Καταστροφών.

Προειδοποίηση για επικείμενο μπλακ άουτ ή προετοιμασία;

Στα social media κυκλοφόρησε ότι οι ταυτόχρονες συστάσεις αποδεικνύουν συντονισμένη προειδοποίηση για επερχόμενη καταστροφή. Οι έλεγχοι γεγονότων το απορρίπτουν: ο ισχυρισμός ότι οι οδηγίες προοιωνίζονται κάποιο κατακλυσμικό γεγονός είναι αβάσιμος, και οι κυβερνήσεις παροτρύνουν τους πολίτες να είναι προετοιμασμένοι εδώ και δεκαετίες. Άλλη ανάλυση σημειώνει ότι ούτε η ανάρτηση ούτε οι ανακοινώσεις τεκμηριώνουν ότι οι κυβερνήσεις συντόνισαν τις συστάσεις τους ή ότι επίκειται παγκόσμια καταστροφή. Και κάτι ακόμη: το να προετοιμάζεσαι για μια έκτακτη ανάγκη δεν σημαίνει ότι την προβλέπεις. Για τις κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ, δεν υπάρχει ένδειξη ότι οι αρχές περιμένουν κάποια συγκεκριμένη έκτακτη ανάγκη μέσα στις επόμενες 72 ώρες.

Η ασάφεια, ωστόσο, ευνοεί τα σενάρια. Όσοι διακινούν θεωρίες για «κατάρρευση υποδομών», μεταξύ άλλων, δεν στηρίζονται σε αποδείξεις, και ορισμένοι εμπορεύονται οι ίδιοι προϊόντα επιβίωσης. Η εμπορική επίδραση πάντως είναι υπαρκτή: στη Βρετανία οι πωλήσεις εμφιαλωμένου νερού αυξήθηκαν κατά 67% τις δέκα πρώτες ημέρες της καμπάνιας, ενώ επιχειρήσεις ανέφεραν άνοδο 160% στα ραδιόφωνα, 284% στους φακούς και 106% στα power banks.

Στην Ελλάδα: ο Ερυθρός Σταυρός δίνει οδηγίες, το κράτος όχι ακόμη

Στην Ελλάδα την πρωτοβουλία πήρε ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός. Παρουσίασε οδηγό με βίντεο και αφίσα για σακίδιο που καλύπτει τις βασικές ανάγκες ενός ανθρώπου για τουλάχιστον 72 ώρες, τονίζοντας ότι αυτό δεν σημαίνει άμεση απειλή. Η λίστα περιλαμβάνει 15 είδη: έξι λίτρα πόσιμο νερό ανά άτομο, τρόφιμα μακράς διάρκειας, ραδιόφωνο και φακό με εφεδρικές μπαταρίες, κεριά, σπίρτα ή αναπτήρα και φορτιστή κινητού. Προβλέπονται επίσης φάρμακα, κουτί πρώτων βοηθειών και είδη προσωπικής υγιεινής, αντίγραφα εγγράφων σε αδιάβροχη θήκη, εφεδρικά κλειδιά και γυαλιά, καθώς και παιχνίδια για τα παιδιά. Τα μετρητά περιλαμβάνονται γιατί σε περίπτωση μπλακ άουτ τα ΑΤΜ ενδέχεται να τεθούν εκτός λειτουργίας. Ο οδηγός του Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδας προσθέτει φάρμακα τριών ημερών για κάθε απαραίτητο σκεύασμα, αντίγραφα συνταγών, μάσκες FFP2, ταμπλέτες καθαρισμού νερού και έντυπο χάρτη.

Από την πλευρά της πολιτείας η εικόνα είναι πιο θολή. Όταν ρωτήθηκαν, αρμόδιες πηγές διευκρίνισαν ότι δεν υπάρχει αντίστοιχο κρατικό σχέδιο. Σε επίπεδο Ευρώπης, επίσημες πολιτικές αντιδράσεις δεν υπάρχουν και οι κυβερνήσεις σιωπούν. Στην αγορά πάντως πωλούνται έτοιμα σακίδια από περίπου 100 ευρώ. Ως αριθμός επικοινωνίας, οι πολίτες μπορούν να στηρίζονται στο 112, που χρησιμοποιείται και για προειδοποιήσεις και οδηγίες αυτοπροστασίας. Και η επικαιρότητα φρόντισε να θυμίσει το θέμα: στις 11 Νοεμβρίου γενικό μπλακ άουτ άφησε τη Λέσβο χωρίς ρεύμα για αρκετή ώρα. Δεν σχετίζεται με τις συστάσεις, αλλά δείχνει πόσο γρήγορα μπορεί η καθημερινότητα να αλλάξει.

Γιατί λείπουν οι σαφείς οδηγίες;

Η Πολιτεία δεν έχει δώσει δημόσια εξήγηση, οπότε μένει να δούμε το πλαίσιο. Οι ευρωπαϊκές κατευθυντήριες γραμμές αφήνουν στα κράτη-μέλη την ανάπτυξη δικών τους πρωτοβουλιών ανάλογα με την εθνική τους δομή, και η πρώτη πανευρωπαϊκή άσκηση ετοιμότητας έχει οριστεί για την 23η Οκτωβρίου και θα γίνει το 2027. Υπάρχει και πρακτικό δίλημμα: άλλο ένας σεισμός, άλλο μια κυβερνοεπίθεση και άλλο μια επίθεση με drones, άρα μια ενιαία οδηγία δύσκολα καλύπτει όλα τα σενάρια. Το αποτέλεσμα είναι ένα κενό επικοινωνίας, που το γεμίζουν ο Ερυθρός Σταυρός, τα καταστήματα και τα social media. Ένα αξιόπιστο επίσημο σημείο αναφοράς θα βοηθούσε τους πολίτες να ξέρουν τι να ετοιμάσουν και ποιες πηγές να εμπιστευτούν.

Η οπτική της δημόσιας υγείας: φάρμακα, συσκευές και ευάλωτοι

Η διακοπή ρεύματος είναι και ζήτημα υγείας. Ορισμένα φάρμακα, όπως η ινσουλίνη, χρειάζονται ψύξη, και αξίζει να ρωτήσετε τον γιατρό πόσο μπορούν να μείνουν σε θερμοκρασία δωματίου. Όσοι χρησιμοποιούν συσκευές που εξαρτώνται από το ρεύμα, όπως συμπυκνωτές οξυγόνου ή CPAP, χρειάζονται εναλλακτικό σχέδιο. Οι πιο εκτεθειμένοι είναι τα μικρά παιδιά, οι ηλικιωμένοι, οι έγκυες και όσοι βασίζονται σε ηλεκτρικό ιατρικό εξοπλισμό, όπως οξυγόνο ή οικιακή αιμοκάθαρση. Ένας ακόμη κίνδυνος είναι τα αυτοσχέδια μέσα: η γεννήτρια δεν χρησιμοποιείται ποτέ σε εσωτερικό χώρο και χρειάζεται ανιχνευτής μονοξειδίου του άνθρακα, γιατί το αέριο αυτό είναι άχρωμο και άοσμο. Οι οδηγίες αυτές προέρχονται από αμερικανικούς φορείς δημόσιας υγείας και η εφαρμογή τους εξαρτάται από την προσωπική κατάσταση του καθενός. Οι χρόνιοι ασθενείς καλό είναι να συζητήσουν το σχέδιό τους με τον θεράποντα ιατρό ή τον φαρμακοποιό τους.

Τι να κάνετε χωρίς πανικό

Δεν χρειάζονται ράφια άδεια από σούπερ μάρκετ. Οι οδηγίες σημειώνουν ότι τα περισσότερα είδη είναι προϊόντα καθημερινής χρήσης που μπορούν να συγκεντρωθούν σταδιακά και ότι το περιεχόμενο πρέπει να προσαρμόζεται σε βρέφη, ηλικιωμένους και άτομα με ειδικές ανάγκες. Ο σάκος μπαίνει σε σημείο που πιάνεται εύκολα, και ελέγχονται κατά διαστήματα οι ημερομηνίες λήξης τροφίμων και φαρμάκων και οι μπαταρίες. Χρήσιμο είναι και ένα οικογενειακό σχέδιο, με σημείο συνάντησης και τηλέφωνα συγγενών, γειτόνων και γιατρού γραμμένα σε χαρτί. Το πιο σημαντικό: να διατηρούμε την ψυχραιμία μας, να ακολουθούμε τις οδηγίες των αρχών και να μην πέφτουμε θύματα παραπληροφόρησης.

Το κιτ 72 ωρών μοιάζει με τη ζώνη ασφαλείας: δεν τη φοράμε επειδή περιμένουμε τροχαίο, αλλά επειδή αν συμβεί, θέλουμε να είμαστε προετοιμασμένοι. Το ότι όλος ο κόσμος μιλά ξαφνικά για τρεις ημέρες αυτονομίας δεν αποδεικνύει ότι κάτι επίκειται. Δείχνει ότι οι κοινωνίες μαθαίνουν, με καθυστέρηση, ότι οι μεγάλες διακοπές είναι πιθανές και ότι οι πρώτες ώρες αποφασίζουν πολλά. Για την Ελλάδα, που ζει με σεισμούς, πυρκαγιές και πλημμύρες, το δίδαγμα δεν είναι καινούργιο.